Եվրոպական ֆուտբոլ 2024/25․ ռեկորդներ, միտումներ և Հայաստանի տեղը

ՈւԵՖԱ-ն հրապարակել է իր հերթական Եվրոպական ակումբային տաղանդների և մրցակցային դաշտի 2024/25 հաշվետվությունը, որը ամփոփում է անցած մրցաշրջանը եվրոպական ակումբային ֆուտբոլում։ Փաստաթուղթը ներառում է խաղի բոլոր հիմնական ասպեկտները՝ սկսած այցելություններից և տրանսֆերային շուկայից մինչև մարզիչներ, լիգաների կառուցվածքներ և կանանց ֆուտբոլ։ Ներկայացված է նաև Հայաստանի վիճակը՝ համեմատելով այն Եվրոպայի այլ երկրների հետ։

Տարաժամանակի ռեկորդներ․ ֆուտբոլը կրկին պահանջված է

Եվրոպական ֆուտբոլը 2024/25 մրցաշրջանում սահմանել է նոր ռեկորդ՝ 240 միլիոն հանդիսական, որոնցից 227 միլիոնը՝ ակումբային խաղերում։

• Գերաստիճան լիգաներ․ Անգլիայի Պրեմիեր լիգան, Գերմանիայի Բունդեսլիգան և Իսպանիայի Լա Լիգան պահպանել են իրենց առաջատար դիրքերը միջին այցելելիությամբ։ Միայն Գերմանիայում արձանագրվել է 13.5 միլիոն երկրպագու՝ միջինում 44,200 մարդ մեկ խաղում։

• Ներքուստիճան լիգաներ․ Երկրորդ և երրորդ դիվիզիոններում խաղերին մասնակցել է ավելի քան 80 միլիոն մարդ, ինչը վկայում է հետաքրքրության մասին ոչ միայն էլիտար մրցաշարերում։

• Կանանց ֆուտբոլ․ Ավելի քան 4 միլիոն հանդիսատես այցելել է կանանց խաղերին։ Շվեյցարիայում կայացած Կանանց ԵՎՐՈ-2025-ին մասնակցել է ռեկորդային 657,000 երկրպագու։

Հայաստան․ Հայաստանի Պրեմիեր լիգան ունեցել է ընդամենը 63,700 ընդհանուր այցելություն (Եվրոպայում՝ 47-րդ տեղ), միջինը՝ 354 մարդ մեկ խաղում։ Համեմատության համար՝ Վրաստանում միջին ցուցանիշը 2,300, իսկ Ադրբեջանում՝ 1,500 է։ Կանանց առաջնությունը (5 թիմ) տվյալներ չունի՝ զարգացման վաղ փուլում լինելու պատճառով։

Տրանսֆերային շուկա․ ռեկորդային €9.1 միլիարդ

2025-ի ամառային տրանսֆերային պատուհանը դարձավ պատմության մեջ ամենախոշորը՝ €9.1 միլիարդ ծախսեր և €9.3 միլիարդ եկամուտ։

• Ծախսերի ավելի քան 50%-ը կատարվել է մինչև 23 տարեկան ֆուտբոլիստների վրա։

• Մոտ 10%-ը՝ դեռահասների վրա։

• Ակումբները ընդհանուր առմամբ ստացել են շուրջ €7 միլիարդ շահույթ, հատկապես սեփական աճեցրած խաղացողների միջոցով։

Հայաստան․ Տրանսֆերային ակտիվությունը սահմանափակ է։ Ընդհանուր հաշվեկշիռը՝ +€1.1 միլիոն, առանց նշանակալի ձեռքբերումների։ Միջին տրանսֆերային գումարը՝ գրեթե զրո։ Համեմատության համար՝ Սլովենիան վաստակել է մոտ €10 միլիոն, իսկ Սլովակիան՝ մոտ €4 միլիոն։

Լիգաների կառուցվածք․ կայունություն և համապարփակություն

ՈւԵՖԱ-ն ընդգծում է լիգայական բուրգի կարևորությունը․ վերջին տասնամյակում եվրոպական բարձրագույն դիվիզիոններում հանդես է եկել 1,240 ակումբ։ Ազգային գավաթային մրցաշարերը շարունակում են լինել սիրված․ տարբեր երկրներում 86 ցածրաստիճան թիմեր հասել են քառորդ եզրափակիչ։

Հայաստան․

• Տղամարդկանց լիգա․ 10 ակումբ, եռակի շրջանաձև մրցակարգ, 1 ուղիղ դուրս մնացող և 1 փլեյ-օֆֆի տեղ։

• Կանանց լիգա․ 5 ակումբ, կրկնակի շրջանաձև մրցակարգ։

Համեմատության համար՝ Վրաստանում գործում է 10-ակումբային ամառային մրցաշրջան, Ադրբեջանում՝ 10 ակումբ և չորս շրջան։

Խաղացողներ․ երիտասարդացում և մեծ տատանումներ

Եվրոպական ակումբները օգտագործում են ավելի շատ խաղացողներ․ միջինը՝ 30.5 խաղացող մեկ մրցաշրջանում, ինչը 8%-ով ավելի է, քան հնգակի փոխարինման կանոնից առաջ։

• Տրանսֆերային ծախսերի ավելի քան կեսը ուղղված է մինչև 23 տարեկաններին։

• Միայն 22% խաղացողներն են մասնակցել 30+ խաղերի, ինչը ցույց է տալիս խաղաժամանակի հավասար բաշխում։

Հայաստան․

• Ակումբները օգտագործել են միջինը 37.5 խաղացող մեկ մրցաշրջանում՝ եվրոպական ամենաբարձր ցուցանիշը։

• Խաղաժամանակի 42%-ը բաժին է ընկել մինչև 23 տարեկաններին։

• 47% խաղացողները եղել են լեգեոներներ (Ադրբեջան՝ 42%, Վրաստան՝ 14%)։

Մարզիչներ․ աճող կայունություն

Եվրոպայում մարզիչների փոփոխությունների քանակը նվազել է։ Վերջին տասնամյակում առաջին անգամ մեկ մրցաշրջանում միջինը մեկից քիչ գլխավոր մարզիչ է փոխվել, թեև ակումբների 60%-ը գոնե մեկ փոփոխություն կատարել է։

Հայաստան․

• Միջինը՝ 1.2 մարզիչ մեկ ակումբում մեկ մրցաշրջանում։

• 85% գլխավոր մարզիչները տեղացիներ են, որոնց մեծ մասը բարձր մակարդակի խաղային փորձ ունի։

Այս ցուցանիշը մոտ է Վրաստանին (89%) և ավելի կայուն է, քան Ադրբեջանը (79%)։

Կանանց ֆուտբոլ․ եվրոպական աճ, հայկական սկիզբ

Կանանց ֆուտբոլը Եվրոպայում շարունակում է աճել․

• Ավելի քան 4.5 միլիոն հանդիսատես ներկա է գտնվել ակումբային խաղերին։

• Տրանսֆերային շուկայում արձանագրվել են ռեկորդային գործարքներ, ներառյալ առաջին €1 միլիոն տրանսֆերները։

Հայաստան․ Կանանց լիգան (5 ակումբ) դեռևս զարգացման փուլում է։ Հայկական թիմերը բացակայում են եվրոպական տրանսֆերային վիճակագրությունից, իսկ այցելությունը՝ նվազագույն։ Այնուամենայնիվ, ՈւԵՖԱ-ն աջակցում է խաղին կրթական և երիտասարդական ծրագրերի միջոցով։

Եզրակացություն․ Հայաստանը եվրոպական համատեքստում

ՈւԵՖԱ-ի զեկույցը ցույց է տալիս, որ Հայաստանը մի շարք կարևոր ոլորտներում՝ այցելություն, տրանսֆերներ, ենթակառուցվածքներ, հետ է մնում իր հարևաններից։ Սակայն կան նաև ուժեղ կողմեր․

• երիտասարդ խաղացողների մեծ ներգրավվածություն,

• ռեկորդային կազմի օգտագործում,

• տեղացի մարզիչների նկատմամբ վստահություն։

Հայաստանի առաջընթացի համար անհրաժեշտ է ներդրում կատարել մարզադաշտերում, կանանց ֆուտբոլում և մրցակցային միջավայրում։ Առանց այդ քայլերի, Եվրոպայից ունեցած տարբերությունը կարող է ավելի մեծանալ։